Idea gramatyki filozoficznej, ożywiająca liczne prace logików i filozofów średniowiecznych i renesansowych, a w czasach nowożytnych prace logiczne Leibniza, Arnaulda, Nicola, ściśle wiązała się z próbami filozoficznego rozwinięcia i ugruntowania logiki jako dyscypliny filozoficznej. Wbrew opinii Foucaulta, nie zanikła ona wraz z powstaniem na początku XIX wieku empirycznego językoznawstwa ani też wraz z ukonstytuowaniem się w drugiej połowie XIX wieku nowoczesnej logiki matematycznej. Wręcz przeciwnie - legła zarówno u podstaw logik i semiotyki Peirce'a, jak też ideografii Fregego i filozofii Wittgensteina. Ściśle z nią związana ogólna teoria znaczenia stanowi jeden z najważniejszych problemów filozofii współczesnej, zwłaszcza analitycznej. Ukonstytuowanie się logiki i lingwistyki jako samodzielnych dyscyplin naukowych sprawiło jednak, że gramatyka filozoficzna, stawiając sobie za cel ogólną teorię znaczenia, obejmującą w równej mierze języki naturalne i naukowe w wiekach XIX i XX, już w pracach Prantla, Peirce'a i Marty'ego zyskała charakter interdyscyplinarny. Jej potrzeba wiązała się z dwoma czynnikami ujawnionymi w połowie XIX stulecia i wciąż aktualnymi:
? z roszczeniami do powszechnego obowiązywania twierdzeń logiki, a w jeszcze większym stopniu z roszczeniami do powszechnej stosowalności jej kategorii lub symbolizmu,
? z uznaniem głębokich różnic gramatycznych i semantycznych pomiędzy językami naturalnymi oraz językami nauk szczegółowych.
Nic więc dziwnego, że pierwsze poważne próby nowej gramatyki filozoficznej formułowane były przede wszystkim na gruncie tzw. logiki filozoficznej.


Wstęp

1. Obszary występowania
2. Czym była na przełomie wieków?
2.1. ?Kryzys" logiki
2.2. Sens ?kryzysu" logiki formalnej
2.3. Sposoby pokonywania kryzysu
2.4. Kontekst ?pojawiania się" i przedmiot gramatyki filozoficznej
2.5. Dyscyplinarna ?praktyka naukowa"
2.6. Poszukiwanie podmiotu
2.7. Jedność w rozproszeniu
2.8. Dlaczego nie teoria?

I. Historia logiki według Łukasiewicza i innych

1. Kilka uwag o jej historii i założeniach
2. Ow paradygmat
2.1.1. co tak naprawdę chodzi?
2.2. Jak to się robi?
3. Ograniczenia tego paradygmatu
3.1. Ograniczenia zakresowe
3.2. Ograniczenia strukturalne
4. Można inaczej

II. Uwarunkowania interdyscyplinarne
1. Dlaczego Mill i Trendelenburg?
2. ?A grę naszą i samych siebie wtedy tylko za niezbędnych przedstawimy, gdy ..."
3. Co dalej z filozofie .

III. Pytania o logikę
1. Trendelenburg 1840
2. Losy metody dialektycznej
2.1. Dylematy początku
2.2. Dylematy procedur postępowania
3. Mill 1843-1865
4. Konsekwencje
5. Riposta

IV. Bernard Bolzano.
Między ?kanoniką nauk" a logiką obiektywną
1. Logika jako kanonika nauk
2. Zdania i prawdy ?same w sobie"
3. Dziwne koleje losu prawd ?samych w sobie"

V. Koncepcja pojęcia i gramatyki uniwersalnej
1. Tworzenie pojęć i gramatyki uniwersalnej
1.1. Leibniz i jego fikcja
2. Herbart (1813) i Drobisch (1836) - uniwersalna charakterystyka na gruncie kantyzmu
3. Trendelenburgowska krytyka logiki cech
4. Specyficznie kantowski błąd matematyzacji
5. Dlaczego akurat Trendelenburg?
6. ?Zawodowa logika" Hamiltona i De Morgana
7. Co w tym złego? Mill versus Hamilton i inni
7.1. Pierwszy błąd kardynalny
7.2. Drugi błąd kardynalny
7.3. Jakie stąd wnioski?
8. Co to wszystko ma wspólnego z gramatyką?

VI. Ogólna forma sądu
1. Co leży u podstaw logiki Fregego?
1.1. Czym okazała się ideografia
1.2. A może Leibniz?
1.3. Do którego z tych pomysłów nawiązuje Frege w Ideografii?
2. Charakterystyka uniwersalna czy interpunkcja logiczna?
3. Ogólna forma sądu
3.1. Herbart (1813). Problem zdań bezpodmiotowych
3.2. Brentanowska ?reforma logiki"
3.2.1. Racje formalnologiczne i względy powszechnej stosowalności
3.2.2. Racje metodologiczne
4. Frege i jego ideograficzne rozwiązanie
5. Trzy uwagi

VII. Naprawdę ogólna forma pojęcia. Frege
1. Problemy i postulaty
2. Od problemów do rozwiązań
3. Konsekwencje: od logiki do gramatyki - między Fregem a Wittgensteinem

VIII. Wielość systemów nowej logiki formalnej
1. George Boole 1847, 1854
2. Charles Sanders Peirce 1865, 1868
3. Ernst Schroder 1877-1910
4. August De Morgan 1859
5. Gottlob Frege 1879
6. Dwojakie wykładnie jednej nauki
7. Dyscyplinarna jedność nowej logiki formalnej
7.1. Jedność programu i warsztatu
7.2: Wewnętrzna i zewnętrzna jedność grupy naukowej
8. Jaki to ma związek z gramatyką?
8.1. Roszczenia do powszechnej stosowalności symbolizmu logiki
8.2. Niejednolitość i płynność logicznych podstaw

IX. Między logiką a gramatyką
1. Johna Stuarta Milla ?filozofia języka"
1.1. Rozstanie z dwoma starymi mitami i zwrot lingwistyczny
1.2. Logiczny kod wypowiedzi i jego użycie
2. Prantl i jego projekt logiki językowej
2.1. Formalna, czysta i bezużyteczna
2.2. Relatywizm językowy
2.3. I co dalej?
3. Anton Marty i jego projekt gramatyki filozoficznej
3.1. Gramatyka filozoficzna a jej podstawy lingwistyczne
3.2. Relatywizm językowy jest punktem wyjścia filozofii języka, a nie jej kresem
3.3. Konstrukcja podstaw lingwistycznych
3.4. Konstrukcja podstaw logicznych
3.5. Ironia losu

X. Od algebry logiki do gramatyki filozoficznej
1. William Stanley Jevons: między filozofią języka a gramatyką logiczną
1.1. Od logiki formalnej do logiki języka
1.2. Powszechne zasady interpunkcji treści
2. George Boole: od algebry logiki do gramatyki logicznej
2.1. Logika jako racjonalna gramatyka
2.2. ?Szczęśliwi byli dawniejsi poeci"
3. Charles Sanders Peirce: od logiki symbolicznej do gramatyki formalnej
3.1. Problemy stosowania logiki symbolicznej
3.2. Analiza roszczeń
3.3. Miejsce gramatyki wśród dyscyplin logicznych
4. Uwaga końcowa

Literatura cytowana

Krise und Wiedergeburt der philosophischen Grammatik. Zusammenfassung