W zaborze pruskim wykształcenie średnie można było zdobyć tylko w gimnazjach niemieckich, których program nie przewidywał nauki języka, historii i kultury polskiej. Młodzież polska zmuszona była zdobywać wiedzę z tego zakresu potajemnie, organizując się w tym celu od połowy XIX w. w rozmaite koła i towarzystwa samokształceniowe o różnych nazwach, które na początku XX w. przyjęły wspólną nazwę Towarzystwa Tomasza Zana, a od 1913 r. jednolity program i statut.
Niniejszy Słownik przypomina przeszło 2600 członków tych kółek, działających w szkołach średnich szeroko pojętej Wielkopolski - przede wszystkim w Poznaniu, Gnieźnie, Ostrowie Wlkp., ale także w Lesznie, Rogoźnie, Kcyni i in.; również w Bydgoszczy, Inowrocławiu, a nawet tam, dokąd polscy uczniowie z Wielkopolski emigrowali - Wrocławiu, Hildesheim. W aneksie dołączono biogramy znanych członkiń podobnych towarzystw w szkołach żeńskich.
Bohaterowie Słownika stanowili trzon polskiej inteligencji w Polsce niepodległej, pełniąc nieraz ważne funkcje w życiu politycznym, naukowym i kulturalnym. Podczas II wojny światowej wielu z nich złożyło najwyższą ofiarę w obozach zagłady na Wschodzie i Zachodzie, ich sylwetki tym bardziej warte są więc przypomnienia. Krótkie biogramy w Słowniku obejmują wszystkich Wielkopolan, którym dowodnie można przypisać udział w tajnej pracy samokształceniowej. Poza podstawowymi danymi biograficznymi, ustaleniem przynależności, osiągnięciami zawodowymi, zawierają szczególnie cenną bibliografię.

Spis treści:

Wstęp
Wykaz skrótów
Słownik
Tajne towarzystwa samokształceniowe młodzieży żeńskiej
Spis członkiń żeńskich towarzystw samokształceniowych w Poznańskiem od
końca XIX wieku do 1918 roku
Indeks nazw geograficznych
Indeks nazwisk osób występujących w biogramach, a nie będących bohaterami słownika