Praca dr Elżbiety Papiór jest monografią ukazującą jeden problem spośród wielu, jakie badał zespół naukowy, który realizował międzynarodowy program badań empirycznych młodzieży po rozpoczęciu procesu przemian ustrojowych w Europie Środkowej i Wschodniej i po zjednoczeniu Niemiec. W Polsce ten program przewidywał badania uczniów ze szkół słubickich i warszawskich. Równocześnie prowadzone były badanie uczniów szkół we Frankfurcie nad Odrą i w obu częściach Berlina. Wyniki badań uczniów ze Słubic i Frankfurtu nad Odrą są podane analizie w monografii G.Claßen Zur Genese von abweichendem Verhalten. Die Bedeutung familiärer Erziehungsstile und Wertorientirungen für die Herausbildung eines anomischen Lebensgefühls bei deutschen und polnischen Jugendlichen, Hamburg 1997.

Wyniki badań uczniów z obu części Berlina stały się przedmiotem analizy dokonanej przez H.Merkensa w monogafii: Schuljungendliche in bezden Teilen Berlins seit der Wende. Höhengehren 1999.

Badania uczniów ze Słubic prowadziliśmy przez cztery lata: 1992-1995. Były to badania kohort i badania panelowe. W każdym roku badaliśmy uczniów klasy siódmej i ósmej szkoły podstawowej oraz pierwsze i drugie szkoły średniej, z tym że w kolejnych badaniach wyłączona była klasa druga, a wprowadzenia do badań nowa druga klasa siódma. Próby dobrane do badań były liczne (658 : 593 : 616 : 619). W naszym przekonaniu, w tym okresie, nikt poza nami nie prowadził takich badań w społecznościach zachodniej Polski. Rezultaty badań zostały przestawione w dwóch tomach Rocznika Lubuskiego t. XXI i t. XXII, cz. 2 oraz monografii B.Idzikowskiego: Orientacje życiowe młodzieży szkolnej miasta przygranicznego. Badania panelowe 1998.

Praca dr E.Papiór jest drugą monografią o młodzieży małego miasta przygranicznego, napisaną jednak ukazania nastawienia tej młodzieży do norm społecznych. Autorka wykorzystała w swojej pracy wyniki badań panelowych przeprowadzonych przez zespół, którym kierowałem. Wybór problemu do analizy ma uwarunkowanie nie tylko w bogatym zbiorze danych empirycznych. Autorka, wykorzystując wyniki badań panelowych, zamierzała do sprawdzenia zasadności poglądu intensywnie upowszechnianego też przez media o rozchwianiu ładu społecznego, szczególnie w społecznościach pogranicza Polski. „Społeczeństwo bez reguł” nie inkorporuje badanych uczniów, skromny procent spośród nich odmawia bowiem respektowania norm społecznych we wszystkich społecznych obszarach ich aktywności: rodzinie, szkole, kręgach rówieśniczych, w miejscach pozostających poza kontrolą rodziców i nauczycieli. Badania panelowe ułatwiły ustalenie, jak wiek respondentów i doświadczenie życiowe ograniczają gotowość respektowania norm społecznych. Nasze rozpoznanie stanu badań empirycznych na pograniczu zachodniej Polski skłania do upowszechnienia opinii o wyłączności naszych badań pewnego procesu społecznego – procesu socjalizacji młodzieży małego miasta przygranicznego, zachodzącego okresie radykalnych zmian ekonomicznych, społecznych i kulturowych. Zmiany te przyniosły rozchwianie ładu społecznego, społecznej kontroli zachowań ludzi w rolach publicznych. Uzyskane przez nas wyniki badań empirycznych służyć mogą do socjologicznego opisu przekonań, aspiracji, hierarchii wartości pokolenia w makrostrukturze polskiego społeczeństwa.

Spis treści