Planowanie przestrzenne to całokształt działań zmierzających do zapewnienie prawidłowego rozwoju poszczególnych obszarów kraju, sztuka organizowania przestrzeni na potrzeby człowieka, z jednoczesnym uwzględnieniem wzajemnych powiązań między regionami. Planowanie przestrzenne jest zatem działaniem związanym z gospodarowaniem przestrzenią i „wiedza planistyczna” nie powinna być obca tym, którzy w jakikolwiek sposób korzystają z przestrzeni, a obowiązkowo znana tym, którzy administrują i zarządzają przestrzenią oraz decydują o sposobach jej wykorzystania.

Na Wydziale Geodezji i Gospodarki Przestrzennej oraz na kilku innych wydziałach Uniwersytety Warmińsko – Mazurskiego wiedza planistyczna jest w programach nauczania studentów. Pracownicy Katedry Planowania i Inżynierii Przestrzennej, mając wieloletnie doświadczenia w nauczaniu tego przedmiotu, postanowili przygotować skrypt dostosowany do programu nauczania głownie na Wydziale Geodezji i Gospodarki Przestrzennej, z możliwością wykorzystania także na innych wydziałach.

W skrypcie przedstawiono treści dotyczące zarówno zasad tworzenia poszczególnych opracowań planistycznych, jak i zasad korzystania z nich. Na początku podano podstawowe pojęcia i przedstawiono istotę przestrzeni planistycznej, klasyczne teorie gospodarki przestrzennej, a także cele i zasady planowania przestrzennego, metody stosowane w procesie planowania przestrzennego, organizacje zawodowe urbanistów, uczestników procesu planistycznego, techniki graficznego i tekstowego zapisu ustaleń planistycznych. W dalszej części przedstawiono system planowania przestrzennego w Polsce (w ujęciu historycznym), organizację planowania przestrzennego na różnych poziomach podziału administracyjnego kraju, ze szczególnym uwzględnieniem planowania na poziomie gminnym. Jest to uzasadnione charakterem opracowań planistycznych występujących na obszarze gminy i zakresem ich wykorzystywania w działalności podmiotów gospodarczych i osób fizycznych. Chodzi tu o studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Istotnym i nowym elementem planów miejscowych jest prognoza skutków finansowych uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i ten rozdział został potraktowany szczególnie, aczkolwiek z odesłaniem do literatury z tego zakresu. Przedstawiono także prognozę skutków środowiskowych. Na końcu omówiono podstawy projektowania urbanistycznego.

Przedstawione treści wyczerpują zagadnienia programu nauczania, ale w celu poszerzenia wiedzy są odesłania do innych opracowań lub aktów normatywnych, co w studiowaniu (poszukiwaniu wiedzy) jest bardzo korzystne. Przedstawiając czytelnikom opracowanie, liczę na życzliwe przyjęcie.

Podstawowe pojęcia i istota przestrzeni planistycznej

1. Przestrzeń – jej cechy i struktura

2. Wielowymiarowość przestrzeni planistycznej

3. Klasyczne teorie gospodarki przestrzennej

4. ład przestrzenny

   1. Wprowadzenie

   2. Ład przestrzenny w ujęciu filozoficznym

   3. Ład przestrzenny w ujęciu historycznym

   4. Kształtowanie ładu przestrzennego

   5. Propozycja metody oceny ładu przestrzennego obszarów wiejskich

Podstawy planowania przestrzennego

1. Cele i zasady planowania przestrzennego

2. Metody stosowane w procesie planowania przestrzennego

3. Organizacje zawodowe urbanistów

   1. Stowarzyszenia społeczno – zawodowe

   2. Samorząd zawodowy

   3. Uprawnienie zawodowe

4. Uczestnicy planowania przestrzennego

5. Ocena stanu zagospodarowania przestrzeni

6. Technika graficznego i tekstowego zapisu ustaleń planistycznych

System planowania przestrzennego w Polsce

1. Planowanie przestrzenne w ujęciu historycznym

   1. Okres przed 1945 rokiem

   2. Okres lat 1945 – 1989

   3. Okres lat 1989 – 2003

2. Planowanie przestrzenne od 2003

   1. Organizacja administracji planistycznej w Polsce

   2. Organizacja planowania przestrzennego na poziomie gminy

   3. Organizacja planowania przestrzennego na poziomie powiatu

   4. Organizacja planowania przestrzennego na poziomie województwa

   5. Organizacja planowania przestrzennego na poziomie kraju

Planowanie przestrzenne na poziomie ponadlokalnym

1. Planowanie przestrzenne na poziomie krajowym

2. Planowanie przestrzenne na poziomie województwa

Planowanie przestrzenne na poziomie gminy

1. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego

   1. Informacje ogólne

   2. Forma i trwałość studium

   3. Etapy prac podczas wykonywana studium

   4. Tryb formalnoprawny uchwalania studium

   5. Koszty sporządzenia studium

   6. Dokumentacja formalnoprawna studium

   7. Skutki prawne uchwalenia studium

2. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego

   1. Cele, zadania i funkcje miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego

   2. Usytuowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w krajowym i lokalnym systemie planowania przestrzennego

   3. Status prawny planu miejscowego

   4. Treść planu (zakres merytoryczny)

   5. Forma planu

   6. Proces merytoryczny opracowania planu

   7. Procedura formalnoprawna sporządzania planu miejscowego

3. Decyzje o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu

   1. Rodzaje decyzjio warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz zakres ich stosowania

   2. Dodatkowe warunki, które muszą być spełnione do wydania decyzji o warunkach zabudowy

   3. Procedura wydawania decyzji

      1. Złożenie wniosku i jego rozpoznanie

      2. Wszczęcie postępowania (zawieszenie postępowania) oraz zawiadomienie stron

      3. Wykonanie niezbędnych analiz

      4. Opracowanie projektu decyzji oraz uzgodnienia z właściwymi organami

      5. Zawiadomienie o zakończeniu postępowania i wydanie decyzji

      6. Odwołania

      7. Rejestrowanie wydanych decyzji

   4. Trwałość decyzji

   5. Skutki prawne i finansowe decyzji planistycznych

4. Prognoza skutków finansowych uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego

   1. Uwarunkowania prawne i metodyczne sporządzania prognozy skutków finansowych uchwalenie planu miejscowego

   2. Obciążenie finansowe gmin w następstwie uchwalenia planu miejscowego

   3. Dochody gmin z następstw uchwalenie planu miejscowego

   4. Wykorzystanie relacyjnych baz danych do sporządzania prognoz skutków finansowych

   5. Uwarunkowania organizacyjne sporządzania prognozy skutków finansowych uchwalenia planu miejscowego

5. Prognoza skutków środowiskowych

   1. Podatny prawne

   2. Ocena oceny oddziaływania na środowisko skutków realizacji planów i programów

      1. Ocena oddziaływania na środowisko skutków realizacji planów i programów nie będących miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego

      2. Ocena oddziaływania na środowisko projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego

   3. Ocena oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć

   4. Ocena transgranicznego oddziaływania na środowisko

Pojęcie urbanistyki

Zarys historii budowy miast

Miasto, jego struktura i przyczyny powstania

Czynniki wpływające na rozwój miasta

Struktura miasta

Elementy kompozycji urbanistycznej

Projektowanie zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej – zasady i przykłady