Instytucja ubezpieczenia powstała w celu łagodzenia negatywnych skutków zdarzeń losowych, które towarzyszą człowiekowi od zamierzchłych czasów. Ubezpieczenia jako instrument kompensacji szkód mają ogromne znaczenie społeczne i gospodarcze tak z punktu widzenia społeczeństwa i organizacji państwowej, jak również osób fizycznych i podmiotów gospodarczych. Ubezpieczenia spełniają szereg funkcji, m.in. ochronną, prewencyjną i finansową. Dobrze dopasowane do potrzeb klienta mogą zapewnić mu wiele korzyści. Inne będą korzyści, gdy ochroną objęty jest interes majątkowy, a inne w przypadku ochrony ryzyka osobowego.

Transformacja gospodarcza Polski, polegająca na dostosowaniu polskiego sytemu gospodarczego do rozwiązań gospodarki rynkowej, spowodowała ogromne zmiany prawa ubezpieczeniowego.

Organizacja i funkcjonowanie polskiego rynku ubezpieczeniowego oparte zostały na zasadach uwzględniających prawa gospodarki rynkowej, wprowadzając tym samym konkurencję zakładów ubezpieczeń, oraz na wzorcach i standardach obowiązujących na wspólnym rynku ubezpieczeniowym. Niewątpliwy wpływ na zarówno ilościowy, jak i jakościowy rozwój polskiego rynku ubezpieczeniowego wywarły procesy integracji i globalizacji oraz przystąpienie Polski do Unii europejskiej. Ciągle jeszcze zaliczany on jest jednak do rynków rozwijających się, zwłaszcza w porównaniu do krajów Europy Zachodniej, szczególnie Niemiec czy Wielkiej Brytanii. Szans na dalszy rozwój należy upatrywać w dalszej unifikacji prawa, przyjęciu wysokich standardów w zakresie zarządzania ryzykiem, zachętach podatkowych, wzroście świadomości ubezpieczeniowej Polaków i włączeniu się wielu ośrodków akademickich w proces kształcenia na potrzeby ubezpieczeń.

Od momentu transformacji ustrojowej ukazało się wiele cennych propozycji wydawniczych dotyczących problematyki ubezpieczeń. Mimo bogatej oferty wciąż brakuje podręcznika akademickiego obejmującego kompendium wiedzy z zakresu ubezpieczeń gospodarczych i społecznych. Opracowanie to jest próbą zapełnienia tej luki. Poza wiedzą ogólną z zakresu podstaw ubezpieczeń, regulacji prawnych, charakterystyki rynku ubezpieczeniowego oraz zagadnień finansowych szczegółowo przedstawiono produkty ubezpieczeń majątkowych i na życie, m.in. ubezpieczeń ogniowych, kradzieżowych, komunikacyjnych, transportowych, morskich, rolnych i finansowych. W systemie ubezpieczeń społecznych scharakteryzowano zarówno ubezpieczenia pracownicze, jak i pracownicze, uwzględniając w przypadku tych drugich uwarunkowania sytuacji zdrowotnej i wypadkowość ludności wiejskiej oraz funkcjonowanie systemu emerytur i rent strukturalnych w rolnictwie.

Intencją autorów było opracowanie i wydanie książki obejmującej całokształt wiedzy z problematyki ubezpieczeń gospodarczych i społecznych w zakresie podstawowym i rozszerzonym, szczególnie w odniesieniu do zagadnień dotychczas nieujmowanych w tego typu publikacjach.

Podręcznik jest przeznaczony głownie dla studentów kierunków ekonomicznych oraz ludzi zawodowo związanych z działalnością ubezpieczeniową, a także wszystkich, którzy pragną uzyskać czy też pogłębić wiedzę z tej problematyki.

Podręcznik uwzględnia stan prawny na dzień 1 lipca 2008 r.

Spis treści

Część I. Ubezpieczenia gospodarcze

1. Ryzyko jako przedmiot ubezpieczenia

   1. Istota ryzyka

   2. Definicja ryzyka ubezpieczeniowego

   3. Klasyfikacja ryzyka ubezpieczeniowego

   4. Proces zarządzania ryzykiem

   5. Modele ryzyka ubezpieczeniowego

2. Rys historyczny ubezpieczeń

   1. Rozwój ubezpieczeń na świecie

   2. Geneza ubezpieczeń w Polsce

3. Klasyfikacja, zasady i funkcje ubezpieczeń gospodarczych

   1. Pojęcie ubezpieczenia

   2. Klasyfikacja ubezpieczeń

   3. Zasady ochrony ubezpieczeniowej

   4. Funkcje ubezpieczeń

4. Regulacje prawne ubezpieczeń gospodarczych

   1. Zakres regulacji

   2. Podstawowe akty prawne

      1. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej

      2. Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

      3. Ustawa o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych

      4. Ustawa o pośrednictwie ubezpieczeniowym

   3. Umowa ubezpieczenia

5. Polski rynek ubezpieczeniowy

   1. pojęcie rynku

   2. Podstawowe zasady określające organizację polskiego rynku ubezpieczeniowego i reasekuracyjnego

   3. Formy organizacyjne zakładów ubezpieczeń

      1. Spółka akcyjna

      2. Towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych

   4. Analiza rynku ubezpieczeniowego w Polsce

   5. Najważniejsze wskaźniki rynkowe

   6. Wymogi kapitałowe prowadzenia działalności ubezpieczeniowej

   7. Analiza SWOT polskiego rynku ubezpieczeniowego

   8. Organizacje i instytucje na rynku ubezpieczeniowym

      1. Komisja Nadzoru Finansowego

      2. Polska Izba Ubezpieczeń

      3. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

      4. Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

      5. Rzecznik Ubezpieczonych

      6. Inne organizacje i instytucje

6. Marketing usług ubezpieczeniowych

   1. Rola i znaczenie marketingu ubezpieczeniowego

   2. Specyfika usług ubezpieczeniowych

   3. Rynek klientów usług ubezpieczeniowych

   4. Promocja

   5. System dystrybucji

   6. Dystrybucja bezpośrednia

      1. Etatowi pracownicy zakładów ubezpieczeń

      2. Internet

      3. Telefon

   7. Dystrybucja pośrednia

      1. Pośrednictwo ubezpieczeniowe

      2. Bank

      3. Inni pośrednicy instytucjonalni

7. Reasekuracja

   1. Istota i znaczenie reasekuracji

   2. Definicja i charakterystyka reasekuracji

   3. Funkcje reasekuracji

   4. Rodzaje reasekuracji

   5. Reasekuracja finansowa

   6. Koasekuracja, derywaty ubezpieczeniowe, sekurytyzacja ryzyka

8. Wybrane elementy finansowe zakładu ubezpieczeń

   1. Składka ubezpieczeniowa

   2. Analiza sytuacji finansowej zakładu ubezpieczeń

      1. Bilans zakładu ubezpieczeń (aktywa i pasywa)

   3. Rachunek zysków i strat

9. Systemy i sumy ubezpieczenia w ubezpieczeniach majątku

   1. Systemu ubezpieczenia majątku

   2. Zasady ustalania sumy ubezpieczenia majątku trwałego

      1. Suma ubezpieczenia oparta na wartości odtworzeniowej (nowej)

      2. Suma ubezpieczenia oparta na wartości rzeczywistej i wartości upłynnienia

      3. Suma ubezpieczenia oparta na wartości księgowej brutto i netto

      4. Suma ubezpieczenia aktywów obrotowych

10. Charakterystyka wybranych ubezpieczeń majątkowych

    1. Ubezpieczenia mienia od ognia i innych zdarzeń losowych

    2. Ubezpieczenia mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku

    3. Ubezpieczenia komunikacyjne

       1. Charakterystyka ubezpieczeń komunikacyjnych

       2. Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów

       3. Ubezpieczenia autocasco

       4. Ubezpieczenie assistance

       5. Ubezpieczenie OC w ruchy zagranicznym tzw. Zielona Karta

       6. Ubezpieczenie graniczne

       7. Ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków związanych z ruchem pojazdów mechanicznych

    4. Ubezpieczenia transportowe

       1. charakterystyka transportu lądowego i morskiego

       2. Ubezpieczenia w transporcie lądowym

       3. Ubezpieczenia w transporcie morskim

    5. Ubezpieczenia rolne

       1. Potencja produkcyjno – ekonomiczny polskiego rolnictwa

       2. Ryzyko w rolnictwie

       3. Obowiązkowe ubezpieczenia w rolnictwie

       4. Dobrowolne ubezpieczenia w rolnictwie

    6. Ubezpieczenie finansowe

       1. Zakres ubezpieczenia

       2. Ubezpieczenie kredytu

       3. Gwarancja ubezpieczeniowa

       4. Ubezpieczenia różnych ryzyk finansowych

       5. Ubezpieczenia sekurytyzacji aktywów

       6. Ubezpieczenie od specyficznych ryzyk instytucji finansowych

       7. Ochrona przed finansowymi następstwami sprzeniewierzenia

11. Ubezpieczenia na życie

    1. Istota i cel ubezpieczeń na życie

    2. Cechy specyficzne ubezpieczeń na życie

    3. Produkty ubezpieczeń na życie

       1. Klasyfikacja ubezpieczeń na życie

       2. Klasyczne ubezpieczenia na życie

       3. Ubezpieczenia posagowe, zaopatrzenia dzieci

       4. Ubezpieczenia na Zycie związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym

       5. Ubezpieczenia rentowe

       6. Ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe

       7. Ubezpieczenia grupowe na życie

Część II. Ubezpieczenia społeczne

12. Ubezpieczenie społeczne jako metoda zabezpieczenia społecznego

    1. Istota i geneza zabezpieczenia społecznego

    2. Techniki zabezpieczenia społecznego

    3. Pracownicze ubezpieczenia społeczne w Polsce

    4. Historia rolniczych ubezpieczeń społecznych

13. charakterystyka ubezpieczeń pracowniczych

    1. Uwagi ogólne

    2. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym

    3. Zasady i tryb finansowania składek na ubezpieczenie społeczne

    4. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego

14. Emerytury

    1. Pojęcie i ogólne zasady

    2. Filarowa konstrukcja systemu emerytalnego w Polsce

    3. Kryterium daty urodzenia

    4. Emerytura w systemie zdefiniowanego świadczenia

    5. Emerytura w systemie zdefiniowanej składki

    6. Zasady funkcjonowania otwartych funduszy emerytalnych

    7. System dodatkowego zabezpieczenia emerytalnego

       1. Pracownicze programy emerytalne

       2. Indywidualne konta emerytalne

15. Ubezpieczenia rentowe, chorobowe i wypadkowe

    1. Ubezpieczenia rentowe

       1. Renta z tytułu niezdolności do pracy

       2. Renta szkoleniowa

       3. Renta rodzinna

       4. Zasiłek pogrzebowy

    2. Ubezpieczenie chorobowe

       1. Zasiłek chorobowy

       2. Świadczenie rehabilitacyjne

       3. Zasiłek wyrównawczy

       4. Zasiłek macierzyński

       5. Zasiłek opiekuńczy

    3. Ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

       1. Pojęcie wypadku przy pracy i choroby zawodowej

       2. Składki na ubezpieczenia wypadkowe

       3. Świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

       4. Wypadkowość w gospodarce narodowej

16. Szczególne zasady ubezpieczenia społecznego rolników

    1. Ubezpieczenia w ramach Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS)

       1. Zakres podmiotowy ubezpieczenia

       2. Składki ubezpieczeniowe

       3. Świadczenia z ubezpieczenia społecznego rolników

       4. Poziom i dynamika świadczeń emerytalno – rentowych

       5. Finansowanie systemu

    2. Renty strukturalne w rolnictwie

    3. Wypadkowość w rolnictwie indywidualnym

    4. Uwarunkowania sytuacji zdrowotnej ludności wiejskiej w Polsce