W publikacji omówiono specyfikę projektowania i perspektywy rozwoju obiektów muzealnych, obejmujące zagadnienia urbanistyczne, architektoniczne i techniczne, związane z powstawaniem muzeum jako dzieła sztuki budowlanej. Przedstawiono strategie stosowane w celu zrównoważenia rozwoju muzeów, dotyczące w szczególności: lokalizacji, planu i drogi zwiedzania, formy architektonicznej, a także oświetlenia przestrzeni muzealnej. Analizę poszczególnych strategii i dylematów projektowych oparto na szerokim zbiorze przykładów realizacyjnych i projektowych. W tym świetle przedstawiono także przykłady najnowszych realizacji i zamierzeń polskich.

SPIS TREŚCI:

A. WPROWADZENIE
1. Przedmiot opracowania
2. Zakres pracy
3. Geneza pracy. Stan badań. Cel opracowania
B. MUZEA I ICH ROZWÓJ
1. Definicje
2. Klasyfikacja muzeów
3. Geneza i rozwój muzeów
Geneza
Rozwój
Sukces
Kryzys
Ożywienie inwestycyjne w pierwszej dekadzie XXI wieku.
C. DZIAŁANIA ZMIERZAJĄCE DO USTABILIZOWANIA ROZWOJU MUZEÓW
Cele obecnych strategii rozwoju muzeów
1. Strategia tożsamości
Muzea narodowe
Dydaktyka i wzruszenie w procesie kształtowania tożsamości
Rola miejsca w strategii tożsamości
2. Strategia podnoszenia atrakcyjności miejsca przez lokalizację muzeum
Muzeum jako turystyczne curiosité
Podnoszenie standardu „gorszej” części miasta
Interakcja obiektów – zespoły muzeów, centra kultury
Parki muzeów i parki sztuki
3. Strategia perfekcyjnej ekspozycji
Ewolucja kierunków ekspozycji – od prywatnej kolekcji do muzeum jako medium wizualnego
Otwartość planu, zmienność przestrzeni jako istotne potrzeby ekspozycji
Muzeum jako idealne narzędzie ekspozycji
Oświetlenie naturalne: walory i zagrożenia
Rola zaplecza muzealnego
4. Strategia przyjemnego zwiedzania
Wejście do muzeum, droga zwiedzania i wnętrza sal ekspozycyjnych
Miejsca wypoczynku i rozrywki
Muzeum – instytucja publiczna – miejsce spotkań
5. Strategia aktywnego uczestnictwa
Muzea i biblioteki
Muzea i muzyka
Mediateki
Muzea dziecięce
6. Strategia ograniczonych nakładów i samofi nansowania
Konieczność oszczędności w programowaniu i projektowaniu
Rozbudowa istniejących obiektów
Przebudowy istniejących budynków muzealnych
Konwersja funkcji, wykorzystanie istniejących budynków o innym przeznaczeniu na cele muzealne
Samofi nansowanie muzeów – dążenie do zrównoważenia budżetu przez dochodową działalność pomocniczych działów muzeów
D. DYLEMATY PROGRAMOWE I PROJEKTOWE
1. Lokalizacja
Potrzeby miasta wobec potrzeb muzealnych
Projektowanie muzeum w centrum miasta
Muzeum w krajobrazie i parkach sztuki
Muzea w kompleksach muzealnych i zespołach gmachów służących kulturze
2. Systematyka planów
Plany zwarte i rozczłonkowane
Plany zamknięte dośrodkowe i otwarte odśrodkowe
Plany stałe i zmienne
Orientacja wewnętrzna. Muzeum jak miasto i elementy krystalizujące plan
Muzeum „przenikalne” dla widza
3. Droga zwiedzania
Klasyfikacja układów zwiedzania
Układy liniowe (pojedynczy lub równoległy)
Układ obwodowy
Układy obwodowe z wewnętrzną przestrzenią centralną
Układy promieniste
Układy sieciowe
Układy halowe (jednoprzestrzenne)
4. Ramy przestrzeni ekspozycyjnej i ich formy
Muzeum jako „forma otwarta” i narzędzie do eksponowania sztuki
Dylemat: białe ściany czy zdefi niowana przestrzeń
Trwałość idei architektonicznej i wystawienniczej
5. Oświetlenie naturalne
Paradygmat Dulwich Picture Gallery
Paradygmat szklanego dachu
Świetliki dachowe
Dachy pilaste
Szklane dachy z zastosowaniem rozwiązań o wysokiej technologii
Światło odbite. Przykłady systemu Hursta Seagera
Światło boczne
Oświetlenie naturalne z wykorzystaniem zaawansowanych technologii
Motywy rezygnacji ze światła naturalnego
6. Forma architektoniczna
Elementy sacrum w formie architektonicznej budynku muzealnego
Muzea-rzeźby, muzea-znaki, muzea-pomniki
Forma oznajmiająca funkcję
Postawa kontekstualna i forma ukryta
7. Parametry wymiarowe
8. Zagadnienia techniczne
Rola konstrukcji w kształtowaniu muzeów
Rola instalacji we współczesnych obiektach muzealnych
Problemy bezpieczeństwa pożarowego
E. WSPÓŁCZESNE MUZEA W POLSCE
1. Nowoczesne gmachy muzealne II Rzeczpospolitej
Muzeum Narodowe w Warszawie
Muzeum Narodowe w Krakowie
Muzeum Śląskie
2. Lata 1945–2000 – okres odbudowy i późniejszej stagnacji
Miejski Pawilon Wystawowy „Bunkier Sztuki” – Galeria Sztuki Współczesnej w Krakowie
Dom Związku Polskich Artystów Plastyków przy ul. Mazowieckiej 11a w Warszawie
Muzeum Plakatu w Wilanowie
Rozbudowa Muzeum Narodowego w Poznaniu
Konkurs na Muzeum Sztuki w Łodzi i Muzeum Śląskie w Katowicach
Narodowe Muzeum Wojska Polskiego na Cytadeli w Warszawie
Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie
3. Muzea polskie w XXI wieku. Tendencje rozwojowe
Wielokulturowe Centrum Historii i Sztuki w Przemyślu
Centrum Sztuki Współczesnej w Toruniu
Muzeum Powstania Warszawskiego
Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie
Konkurs na Muzeum Sztuki Współczesnej na terenach tzw. Fabryki Schindlera w Krakowie
Muzeum Kantora w Krakowie
Centrum Sztuki Współczesnej „Elektrownia” w Radomiu
Konkurs na Muzeum Śląskie w Katowicach
Konkurs na Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie
F. ZAGADNIENIA PROJEKTOWE W ŚWIETLE STRATEGII ROZWOJU MUZEÓW. WNIOSKI DLA POLSKI
1. Odpowiedzialność za strategie rozwoju
2. Wpływ rozstrzygnięć dylematów projektowych na powodzenie strategii rozwoju muzeów
Lokalizacja
Zwartość i stałość planu
Droga zwiedzania
Forma przestrzeni ekspozycyjnej
Oświetlenie naturalne
Forma architektoniczna muzeum
3. Ocena szans powodzenia poszczególnych strategii rozwoju muzeów
Strategia tożsamości
Strategia podniesienia atrakcyjności miejsca przez lokalizację muzeum
Strategia perfekcyjnej ekspozycji
Strategia przyjemnego zwiedzania
Strategia aktywnego uczestnictwa
Strategia ograniczonych nakładów i samofinansowania
G. SYNTEZA I WNIOSKI
H. ANEKS
Bibliografia
Źródła ilustracji