Współczesna nauka i praktyka podważają resocjalizacyjną funkcję kary pozbawienia wolności. Nie ulega obecnie wątpliwości, że penitencjarne instytucje izolacyjne uniemożliwiają pełne zaspokojenie podstawowych fiircznych, psychicznych i społecznych potrzeb jednostki, kreują sytuację deprywacji, degradacji i ekskluzji społecznej, naruszając podstawowe prawo człowieka - prawo do wolności. Na miano zwykłej hipokryzji zasługuje taki sposób racjonalizowania polityki kryminalnej państwa, który upatruje w karze izolacyjnej środek poprawczy. Już w XIX wieku podkreślano, iż deklarowana poprawcza siła oddziaływania środowiska więziennego ma wymiar pozorny, czego nie są w stanie zmienić budowane w zakładach karnych komórki psychologiczne, wdrażane terapie indywidualne i grupowe czy rozwijana z różnym skutkiem opieka postpenitencjarna.
Na tym tle zrozumiała wydaje się powszechnie obserwowana tendencja do unikania stosowania wobec osób naruszających porządek społeczny i prawny środków o charakterze izolacyjnym i zastępowania ich środkami wykonywanymi w środowisku otwartym.
Jedną z kluczowych instytucji, działającą właśnie w środowisku otwartym, jest kuratela. Funkcjonująca od momentu swojego powstania w ramach rodzimego systemu wymiaru sprawiedliwości, początkowo społecznikowska, pozbawiona kompetencji i prestiżu, ewentualnie zmarginalizowana w strukturach sądowych do pełnienia zadań administracyjnych i sprawo-zdawczo-kontrolnych, z czasem zaczęła się przekształcać w profesjonalną służbę pedagogiczną, o znacznym stopniu autonomii, realizującą wiele zadań na każdym etapie sądowego postępowania. Obecnie kuratorzy sądowi, wypełniając swoje diagnostyczne, resocjalizacyjne i stricte kontrolne obowiązki są pomocnym korygującym narzędziem dla sądu oraz gwarantem ładu i bezpieczeństwa dla społeczeństwa. Założeniem o wiele bardziej ambitnym jest nadanie kuratorom sądowym statusu wychowawców, stanowiących dla osób niedostosowanych żywy dowód na to, że społeczeństwo, z którego się przecież wywodzą, ich nie odrzuca, wręcz przeciwnie - wyciąga doń pomocną dłoń.


Spis treści

Wprowadzenie  
       
ROZDZIAŁ I. Kuratela sądowa w świetle rozwiązań instytucjonalno-prawnych      
   
1. Uwagi o pracach nad Ustawą o kuratorach sądowych         
2. Status i organizacja polskiej kurateli sądowej         
3. Podsumowanie uwag o profilu organizacyjnym kurateli sądowej         
4. Zakres kompetencji kuratorów sądowych         
4.1. Funkcje i zadania kuratora rodzinnego         
4.2. Funkcje i zadania kuratora dla dorosłych         
4.3. Realizacja zadań kuratorów sądowych w świetle danych statystycznych         
5. Uwagi sumujące  
       
ROZDZIAŁ II. Pedagogiczne aspekty pracy kuratora sądowego         
1. Podstawy resocjalizacji w dozorze (nadzorze) kuratora sądowego         
2. Praca środowiskowa kuratora a kontrola społeczna w środowisku otwartym         
3. Praca kuratora z indywidualnym przypadkiem – założenia metody   
      
ROZDZIAŁ III. Zarys własnego projektu badawczego         
1. Autorski model badań nad kuratelą sądową ze szczególnym uwzględnieniem interakcji dozorowych
2. Metody i techniki badawcze         
3. Organizacja i harmonogram badań    
     
ROZDZIAŁ IV. Obraz kurateli sądowej okręgu poznańskiego na podstawie analizy dokumentów urzędowych i danych statystycznych     
1. Zespoły kuratorskie oraz ich obsługa administracyjna         
2. Obciążenia kuratora rodzinnego         
3. Obciążenia kuratora dla dorosłych   
      
ROZDZIAŁ V. Praca kuratorów sądowych w świetle badań empirycznych         
1. Ogólna charakterystyka kuratorów sądowych objętych badaniami oraz prowadzonych przez nich spraw         
1.1. Dane ogólne dotyczące kuratorów objętych badaniami         
1.1.1. Zawodowi kuratorzy rodzinni         
1.1.2. Zawodowi kuratorzy dla dorosłych         
1.2. Dane ogólne dotyczące spraw objętych badaniami         
1.2.1. Sprawy opiekuńcze         
1.2.2. Sprawy nieletnich         
1.2.3. Sprawy karne         
2. Rodzaj i zakres kuratorskich obowiązków         
2.1. Zadania kuratora rodzinnego         
2.2. Zadania kuratora dla dorosłych         
3. Sposoby wykonywania nadzorów i dozorów a realizowany model kurateli         
3.1. Nadzór kuratora sądowego w sprawach rodzinnych i nieletnich         
3.2. Dozór kuratora sądowego w sprawach karnych         
4. Uwarunkowania osobowe i środowiskowe a sposób pracy kuratorów są¬dowych   
      
ROZDZIAŁ VI. Instytucjonalne uwarunkowania pracy kuratorów sądowych         
1. Uwarunkowania pracy w opinii kuratorów sądowych         
2. Zmiany w sposobie pracy kuratora sądowego w kontekście nowego statusu prawnego         
3. Podsumowanie opinii kuratorów    
     
ROZDZIAŁ VII. Podsumowanie i wnioski         
1. Podsumowanie wyników badań         
2. Propozycje w zakresie usprawnienia pracy kuratorów sądowych         
Bibliografia         
Akty prawne         
The work of the probation officer (guardian) in family, adolescent and criminal cases (Summary)