Społeczno-kulturowy charakter dynamicznych przemian rzeczywistości „kruchej teraźniejszości" (A. Melucci), utożsamianej z fragmentaryzacją, wieloznacznością, natychmiastowością, niepewnością, ryzykiem i permanentną zmianą, aktualizuje problem dynamiki zmiany natury złożonego fenomenu tożsamości oraz implikuje zmiany w tożsamościowych aspektach życia jednostkowego i społecznego.
Permanentny charakter złożonej zmiany społecznej można próbować opisać, rozpoznać, zrozumieć i systematycznie wyjaśniać poprzez jakość konstruowanych możliwych (a nie powinnościowych) tożsamości i zawsze w trakcie krystalizowania się ich. Globalizacja utożsamiana z „wielością światów" (Z. Bauman), jak ujmuje B. Misztal, „zmieniła naturę tożsamości, obnażyła ją i wyłuskała z kontekstu roli społecznej, uwolniła od roli determinującego wpływu i odarła z pewności, jaka się wiązała z konstruowaniem tożsamości w warunkach społeczeństwa przemysłowego". Tożsamość ma charakter twórczy, a w warunkach „płynnej nowoczesności" (Z. Bauman) staje się elastycznym i otwartym procesem poszukiwania identyfikacji. Identyfikacja „realizuje się przez dyskurs, a tożsamości, jakie kształtują się w ten sposób, nie miałyby miejsca, gdyby nie ów dyskurs" właśnie.
Tożsamość jako kategoria „chwytająca zarówno aspekt podobieństwa, jak i różnicy okazuje się trafiać w sedno toczącego się współcześnie teoretycznego dyskursu" nad tym, co globalne (uniwersalne) i lokalne (partykularne), albowiem „po raz pierwszy w historii ludzkości tożsamość i społeczeństwo połączone zostały w globalnej przestrzeni". W tym sensie dialektyka unifikacji i dywersyfikacji, właściwa dla kulturowej pluralizacji, wskazuje, iż są to procesy komplementarne, wzajemnie na siebie oddziałujące i kluczowe dla współczesnej fazy „unifikacji partykularyzmów i partykularyzacji uniwersalizmów" (R. Robertson). Jakość globalnej ekumeny kulturowej ujawnia się w binarnym układzie skrajności: dekontekstualizacją i rekontekstualizacją (oderwanie od kontekstu a poszukiwanie nowej jakości kontekstualnej), dekompozycją a rekompozycją (zdekom-ponowanie struktury kulturowej a tworzenie się nowych konstelacji kulturowych z wyabstrahowanych fragmentów rzeczywistości kulturowych), deterytorializacją
a reterytorializacją (oderwanie od lokalnego kontekstu treści i formy kulturowej a poszukiwanie „zadomowienia" w innej kulturze), transkulturacją a internalizacją (kultura jako zespół zjawisk wzajemnie powiązanych, uwarunkowanych i oddziałujących ulega hybrydalnym przemieszczeniom się treści i form kulturowych a pragnieniem jej zinternalizowania przez jednostkę, która przetwarza zastany materiał kulturowy, nadaje mu sens, swoiste indywidualne znaczenie i wyraża w zachowaniu). Jednakże „kalejdoskop" płynnej nowoczesności (Z. Bauman) może również implikować uleganie tendencjom niezawierającym w sobie potencjału rozwojowego. W świecie zmiennych aksjologii może pojawić się swoista potrzeba zaprzestania poszukiwania, brak zgody na przeżywanie i doświadczanie ambiwalencji oraz trwanie przy nienaruszonej strukturze zintegrowania w ramach tożsamości.
Szerokie spektrum zjawisk obrazujących wielość „kulturowych" narracji współczesności nie pozostaje bez wpływu na jakość humanistycznego dyskursu nad istotą intelektualnej konceptualizacji pedagogiki, której tożsamość kształtuje się w sposób dyskursywny. Wymaga on niekonwencjonalnego namysłu nad rozwojem myśli pedagogicznej i potrzebą generowania „podejść syntetycznych, które wyprowadzą teorie wychowania poza granice i ograniczenia cząstkowych paradygmatów", co akcentuje B. Śliwerski. Prezentowany tom to również zaproszenie do dyskursu nad jakością edukacji i przyczynek do zrozumienia istoty transformacji odbywającej się na przestrzeni edukacyjnej. W analizach wielu autorów można uchwycić jakościowe zróżnicowanie podejść do ujęcia problematyki tożsamości jako dyskursywnej praktyki odwołującej się do zagadnień podmiotowości, indywidualizmu, dialogu z „innością", orientacji temporalnej, sukcesu życiowego, społecznych konstrukcji tożsamości.
W celu zobrazowania dyskursywnego charakteru tożsamości w kontekście edukacyjnym i społeczno-kulturowym oddaję niniejszą książkę w ręce otwartych na humanistyczny dialog Czytelników. Wyrażam nadzieję, iż podjęte przez Autorów artykułów narracje tworzące „formację dyskursywną" (M. Foucault) łączą w sobie implikacje interdyscyplinarnego dialogu nad jakością zmiany społecznej oraz stanowią zaproszenie do dalszych interpretacji fenomenu tożsamości w kulturze „zagęszczonej semiotyczności" (L. Witkowski).


Spis treści

Agnieszka CYBAL-MICHALSKA
Wprowadzenie    
Bogusław ŚLIWERSKI
Odnajdywanie tożsamości pedagogiki w ponowoczesnym świecie i nauce      
Aleksander ZANDECKI
Demokratyczne zasady edukacji w realiach polskich -perspektywa dwóch dekad (1990-2010)       
Andrzej ĆWIKLIŃSKI
Demokracja podstawowym warunkiem przemian edukacyjnych w globalnym świecie       
Agnieszka CYBAL-MICHALSKA
Konsumpcjonizm jako główna oś narracji współczesnego społeczeństwa    
Zbyszko MELOSIK
Słoneczne (pozakulturowe) wakacje - tożsamość typu „all inclusive"    
Piotr PETRYKOWSKI
Tożsamość kulturowa a przestrzenie, miejsca, symbole     
Agnieszka CYBAL-MICHALSKA
„Indywidualizm etyczny" jako wzorzec orientacji normatywnej jednostek we współczesnym świecie     
Iwona CHRZANOWSKA
Osoba niepełnosprawna w przestrzeni społecznej    
Mirosław KOWALSKI, Daniel FALCMAN
Między podmiotowością a tożsamością (analiza rekonstrukcyjna oraz prezentacja wybranych pól aplikacji propozycji Ch. Taylora)    
Bogusław ŚLIWERSKI
Inność w uwięzieniu      
Eva ZAMOJSKA
Konstruowanie treści kształcenia w ponowoczesnym świecie    
Magdalena PIORUNEK
Młodzież wobec przyszłości w globalnym świecie. Selektywne wyniki badań komparatywnych młodzieży polskiej, niemieckiej i rosyjskiej      
Identity in the educational and socio-cultural context. Between particulańsm and universalism (Summary)