Zasadnicza część rozważań w tej pracy oparta jest o literaturę dokumentu osobistego. Odnosi się ona do tragicznych losów ludności polskiej przesiedlonej na Śląsk z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej wbrew jej woli. Przedstawia także nie mniej tragiczny epizod zmuszonej najpierw do ucieczki, a potem po zakończeniu wojny przymusowo wysiedlonej ludności niemieckiej. Zapisy wspomnieniowe ukazują doświadczenia ludzi uwikłanych w skomplikowany układ zależności i decyzji aliantów w odniesieniu do różnych narodowości w latach 1944?1946. Praca utrwala i przybliża fakty historyczne, które w miarę upływu czasu będą coraz trudniejsze do zrozumnienia dla młodego pokolenia. W tym właśnie tkwi, zdaniem autorki, poznawcza i kształcąca rola literatury dokumentu osobistego. Prezentowana książka ma charakter interdyscyplinarny, łączy wiedzę historyczną z elementami literaturoznawczymi, socjologicznymi, a nawet psychologicznymi oraz z zakresu dydaktyki historii.
Ze względu na szeroki zakres wykorzystania źródeł pamiętnikarskich wspieranych aktualną literaturą naukową praca adresowana jest do badaczy historii i literatury, do nauczycieli i studentów tych dyscyplin, a także do szerokiego grona osób zainteresowanych poznawaniem narodowych dziejów.

Spis treści:

Część I. Literatura dokumentu osobistego - autobiografie - pamiętniki

Rozdział 1. Metodologiczne aspekty badań literatury dokumentu osobistego
1.1. Uściślenie znaczenia podstawowych pojęć
1.2. Zarys rozwoju pamiętnikarstwa polskiego
1.3. Współczesne problemy badań autobiograficznych
1.4. Specyfika narracji wspomnieniowej

Rozdział 2. Wartości poznawcze literatury autobiograficznej
2.1. Pamiętnik jako źródło historyczne
2.1.1. Pojęcie i podział źródeł historycznych
2.1.2. Refleksje źródłoznawcze nad literaturą dokumentu osobistego
2.2. Kryteria podziału literatury pamiętnikarskiej
2.3. Motywy pisania wspomnień

Rozdział 3. Edukacyjne walory literatury dokumentu osobistego
3.1. Współczesne zadania edukacji historycznej
3.2. Zmiany w doborze treści kształcenia
3.3. Literatura pamiętnikarska w systemie środków dydaktycznych do nauczania i uczenia się historii

Część II. ?Opowiadać sobie własne biografie" - relacje Polaków wysiedlonych z Kresów Wschodnich i Niemców wysiedlonych ze Śląska w latach 1944-1946

Rozdział 4. Polacy z Kresów Wschodnich w latach 1944-1946
4.1. Skutki decyzji politycznych aliantów w 1945 roku - ich wpływ na losy Polaków
4.2. Deportacje i przesiedlenia ludności polskiej z obszarów kresowych
4.3. Warunki transportowe przemieszczeń Polaków na zachód
4.4. Zetknięcie się przesiedlonych z nową rzeczywistością

Rozdział 5. ?A co naprawdę myślą i czują teraz Niemcy?" - ludność niemiecka na Śląsku w latach 1945-1946
5.1. Decyzje polityczne aliantów o wysiedleniu Niemców
5.2. Ewakuacja i ucieczki ludności niemieckiej ze Śląska zimą 1945 roku
5.3. ?Dzikie wysiedlenia" Niemców latem 1945 roku
5.4. Zorganizowane wysiedlenia ludności niemieckiej ze Śląska w latach 1945-1946

Rozdział 6. Niezwykle czasy zwykłych ludzi - rok 1945 na Śląsku
6.1. Kształtowanie się nowej rzeczywistości
6.2. Życie codzienne. Szaber - plaga powojennych miesięcy
6.3. Na styku tragicznych losów Polaków i Niemców na Śląsku
6.4. Powojenny Śląsk - w tyglu przemian narodowościowych i etnicznych

Zakończenie
Bibliografia
Indeks nazwisk
Summary